Michał Kosmowski  herbu Kościesza – działacz społeczny, patriota, propagator nauki i oświaty, żarliwy kapłan. Należał do grona tych wybitnych obywateli I Rzeczypospolitej którzy nie zamierzali z założonymi rękami patrzeć na upadek państwa, ale robili wszystko aby uchronić kraj przed stoczeniem się w przepaść rozbiorów.

Urodził się w 1725 roku w Słowikowie jako drugi syn Adama i Kunegundy z Zawadzkich. Ochrzczony został w kościele parafialnym w Kamieńcu. Kształcił się w Kolegium Jezuitów w Toruniu i pod wpływem pobieranych tam nauk postanowił poświęcić się stanowi duchownemu. Po ukończeniu kolegium powrócił w rodzinne strony i wstąpił do zakonu kanoników regularnych św. Augustyna w Trzemesznie, gdzie po odbyciu studiów seminaryjnych uzyskał w 1752 roku święcenia kapłańskie. Wkrótce został osobistym kapelanem i sekretarzem ówczesnego opata klasztoru – Franciszka Ponińskiego. Obowiązki swe wykonywał niezwykle sumiennie i w dziewięć lat później – po śmierci opata, kapituła klasztorna jednogłośnie orzekła, że najlepszym kandydatem na następcę Ponińskiego będzie właśnie Michał Kosmowski.

Objąwszy godność opacką przystąpił do reformy życia klasztornego. Dbał o przestrzeganie przez mnichów reguły zakonnej oraz czuwał nad tym aby zakonnicy podnosili swój poziom duchowy i intelektualny, poprzez coroczne rekolekcje oraz różne formy dokształceniowe. Okazał się również znaczącym i skutecznym animatorem działań gospodarczych, zakładając kilka nowych osad, miedzy innymi Pasiekę, Wymysłowo, Hutę Trzemeszeńską. W samym Trzemesznie utworzył dwa nowe przedmieścia: Nowe Miasto, w którym osiedlili się sukiennicy oraz Przedmieście św. Michała przeznaczone dla rzemieślników. W starej rybackiej osadzie Skwarzymowo, leżącej w pobliżu jeziora Kościelnego przeprowadził regulację praw własności gruntów, a następnie uczynił z niej kolejne przedmieście. Wzniósł również szereg budynków miejskich, browar klasztorny, folusz, młyny oraz wiatraki. Był także inicjatorem poszukiwania źródeł solnych w podpoznańskiej wsi Morasko.

 Wszystkie te działania przynosiły klasztorowi znaczne dochody, które opat przeznaczał na rozwój miasta, szkolnictwa oraz działalność dobroczynną. Najbardziej kosztownym przedsięwzięciem była przebudowa kościoła klasztornego – w miejscu dawnej skromnej świątyni, stanął jeden z najwspanialszych późnobarokowych obiektów sakralnych, jakie zbudowano na ziemiach Rzeczypospolitej. Jedną z jego największych zasług, którą zyskał sobie wdzięczność pokoleń, było ufundowanie w 1776 roku szkoły średniej, nazwanej przez potomnych Akademią Trzemeszeńską. Na gruncie należącym do klasztoru wystawił gmach szkolny z dwoma skrzydłami i dziedzińcem, który zamykał ozdobny portal z popiersiem króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Akademia była bezpłatną sześcioletnią szkołą, dostępną dla młodzieży szlacheckiej jak i nieszlacheckiej. Wykształciła ona wielu światłych obywateli, którzy w ciągu następnych pokoleń wiernie służyli Bogu i ojczyźnie.

Opat Kosmowski już za życia cieszył się zasłużonym uznaniem, gdyż echa jego działalności wykraczały daleko poza Trzemeszno i Wielkopolskę. Głęboką cześć okazywali mu bracia zakonni, szacunkiem i przyjaźnią darzył go książę biskup Ignacy Krasicki. Król Stanisław August w imię zasług nadał mu w 1790 roku order św. Stanisława. Również papież Pius VI wysoko cenił jego pracę i dokonania, czego dowodem były słowa uznania wyrażone w uroczystym dokumencie Stolicy Apostolskiej z 1781 roku, a w dziesięć lat później nominacja na biskupa pomocniczego Archidiecezji Gnieźnieńskiej. Otoczony powszechnym szacunkiem doczekał śmierci w Trzemesznie w 1804 roku. Pochowany został w podziemiach zbudowanego przez siebie kościoła klasztornego.

Tekst: Przemysław Woźny

Źródło: Strona internetowa Zespołu Szkół Gimnazjum i Liceum im. Michała Kosmowskiego w Trzemesznie.