PUŁKOWNIK ADOLF SKARBEK MALCZEWSKI (1813-1887)

            Przyszedł na świat 18 czerwca w Michalczy koło Kiecka. Jego ojciec Hipolit Skarbek Malczewski był bogatym ziemianinem i radcą Ziemstwa w Poznaniu, natomiast matką była Justyna z domu Zaremba. Przodkowie Malczewskiego albo rycersko służyli krajowi, albo zajmowali wyższe stanowiska w stanie duchownym.

            Młody Malczewski uczęszczali do znanego gimnazjum Marii Magdaleny w Poznaniu, a następnie do szkoły księży pijarów na Żoliborzu w Warszawie. Jako żołnierze gwardii honorowej, w nocy 29 listopada 1830 roku wziął udział w zdobyciu Arsenału, a 2 grudnia mianowany został podporucznikiem. Odbył później całą kampanię, biorąc między innymi udział w bitwach pod Grochowem, Dębem, Mińskiem i Ostrołęką. W nagrodę za okazywanie męstwa oraz z powodu odniesionych ran, otrzymał awans na stopień porucznika oraz Złoty Krzyż Virtuti Militari. Po upadku powstania listopadowego udał się na krótką emigrację do Drezna. W rok później powrócił do rodzinnej Wielkopolski i osiadł w majątku ojca w Niemczynie, pod Wągrowcem. Czas upływał mu wówczas na polowaniach, wyścigach konnych oraz hulankach w towarzystwie tzw. Złotej młodzieży. Po śmierci ojca, przejął w posiadanie majątek Kruchowo pod Trzemesznem, gdzie zamieszkał na stałe.

            Około 1840 roku z entuzjazmem rzucił się w nurt działalności konspiracyjnej, a pałac w Kruchowie stał się przystanią dla wszelkich działań i wszystkich ludzi, którzy pracowali nad odrodzeniem Polski. Nie było emisariusza, który nie szukałby w Kruchowie schronienia. Chociaż gospodarza domu na każdym kroku narażony był na dotkliwe szykany ze strony władz pruskich, to nikomu nie odmawiał pomocy, bo serce, drzwi i kieszeń, zawsze u niego były otwarte.

            W roku 1843 był jednym z zapaleńców, którzy założyli frondę dążącą do szybkiego wybuchu powstania narodowego. Wielu konspiratorów z rezerwą odnosiło się do jego działalności, gdyż jak twierdzili, Malczewski to dobry chłopak, ale przy swojej zarozumiałości jeszcze więcej nierozważny od dziecka. Prezes pruskiej policji uważał go za jednego z głównych krzykaczy i dlatego niegroźny, jednak, gdy okazało się, że Malczewski rzeczywiści ustalił termin wybuchu powstania i na ostatni guzik dopinał wszystkie przygotowania, 4 maja 1844 roku władze pruskie doprowadziły do jego aresztowania. Głównym atutem oskarżenia stał się magazyn amunicji, znalezionych w majątkach Malczewskiego, lecz ostatecznie po kilku miesiącach wypuszczono go na wolność. Radykalizm oraz zapalczywość. Malczewskiego w dążeniu do wzniecenia powstania, skrytykował nawet sam Joachim Lelewel.

            W maju 1845 roku rozpoczął współpracę z Ludwikiem Mierosławskim i otrzymał nominację na stanowisko inspektora północno-wschodnich powiatów Wielkopolski, nadzorującego przygotowującego do następnego powstania. I tym razem prusacy wykryli spisek, na skutek czego Malczewski został aresztowany i osadzony w więzieniu w Moabicie pod Berlinem, gdzie przebywał z innymi czołowymi polskimi konspiratorami. Skazany został, jako jeden z naczelnych ruchu przeciw państwu pruskiemu na 25 lat więzienia, utratę szlachectwa i konfiskatę majątku. Dzięki wzorowej postawie podczas procesu, cieszył się uznaniem i zaufaniem współoskarżonych, którzy w jego celi spotykali się na tajnych rozmowach. Gdy w marcu 1848 roku rewolucja berlińska spowodowała uwolnienie Polaków z Moabitu, Malczewski bez zwłoki udał się do domu i zebrawszy, o ile tylko mógł, środki materialne uformował kawalerię, kierując ją do walk podczas wielkopolskiej Wiosny Ludów. Awansowany został wówczas do stopnia pułkownika oraz wziął udział w słynnej bitwie pod Mirosławiem. Gdy powstanie chyliło się ku upadkowi, był jednym z ostatnich, którzy kontynuowali walkę z zaborcą. W nocy 8 maj a1848 roku śmiałym i brawurowym atakiem zdobył Kcynię. Musiał się jednak wycofać, z powodu przerażającej siły nieprzyjaciela.

            Klęska Wiosny Ludów była bolesnym ciosem dla polskiego społeczeństwa. W tych warunkach, pierwszorzędne znaczenie dla podtrzymywania i rozwoju odrębności narodowej, miały stowarzyszenia kulturalno-oświatowe. I tak, 8 października 1848 roku na zjeździe w Trzemesznie powołano Ligę Polską, a inicjatorem spotkania, na które przybyło kilkaset osób, był Adolf Malczewski. Do poważniejszych osiągnięć tej organizacji zaliczyć trzeba założenie czytelni, propagujących polskie słowo.

            Po 1849r. Malczewski nie pojawił się na szerszej widowni, nie zerwał jednak kontaktów z konspiracją. Dużo kłopotów przysparzał mu opłakany stan majątków, których zadłużenie spowodowane było nakładami na działalność spiskową, a zapewne też i na skutek nieumiejętnego gospodarowania. W 1861r. nastąpiła upadłość Kruchowa oraz pozostałych folwarków. Przed dłużnikami musiał Malczewski uciekać aż do zaboru rosyjskiego.

            W czasie powstania styczniowego wziął udział w niektórych akcjach społecznych na rzecz powstania, nie chwycił jednak za broń. Po jego upadku zamieszkał w Trzemesznie, gdzie żył w osamotnieniu i najskromniejszych warunkach. Czas upływał mu wówczas na pisaniu wspomnień, które opublikowane zostały na łamach poznańskiego tygodnika Warta.

            Adolf Malczewski był dwukrotnie żonaty i miał jedenaścioro dzieci: 5 córek i 6 synów, z których trzech brało udział w powstaniu styczniowym. Zapewne jego gwałtowny charakter był głównym powodem separacji z żoną, a i stosunki z dziećmi nie układały mu się najlepiej.

            Zmarł po krótkiej chorobie, 29 maja 1887 roku w Trzemesznie. Tutaj też, po trzech dniach został pochowany.