FLORIAN STABLEWSKI          

Gimnazjum w Trzemesznie, jako jedno z trzech polskich, katolickich szkół średnich w Wielkim Księstwie Poznańskim, wykształciło wiele znanych postaci XIX wieku. Jedną z nich był Florian Stablewski, arcybiskup gnieźnieński i poznański. (...)

                Florian Oksza Stablewski pochodził z zubożałej rodziny szlacheckiej, która miała majątek w Dusznie koło Trzemeszna. Ojciec Norbert Onufry i matka Emilia z Kurowskich zamieszkiwali w Dusznie koło Trzemeszna. W tym czasie urodził się: Józef (1830), Bolesław (1832), Pelagia (1833) i Hipolit (1835), który zginął w powstaniu styczniowym. W 1841r. Stablewscy utracili swoje dobra duszeńskie i przenieśli się do Wschowy, gdzie 16 października 1841 roku przyszedł na świat Florian. W rodzinnym wschowskim domu otrzymał początkowe wykształcenie.

                Mając 10 lat Florian rozpoczął naukę w gimnazjum Marii Magdaleny w Poznaniu, dokąd na krótko przeprowadził się wraz z rodzicami. W poznańskim gimnazjum ukończył sekstę i kwartę. W 1853r. Stablewscy zamieszkiwali w rodzinnych stronach w Trzemesznie. Dalsza edukacja młodego Floriana odbywała się w gimnazjum, założonym w 1776r. przez opata Michała Kościeszę Kosmowskiego. W trzemeszeńskiej szkole wykazywał zainteresowanie do języka polskiego i historii ojczystej, wykładanej przez Teofila Berlińskiego. W okresie nauki Floriana, dyrektorami byli Witold Milewski (do 1859) i Józef Szóstakowski (do 1863). Należał do tajnego Towarzystwa Narodowego im. Tomasza Zana, występując pod pseudonimem Radzisław. U „Zana” zetknął się z Władysławem Chotkowskim (1843-1926), późniejszym kanonikiem i rektorem Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Józefem Chociszewskim (1837-1914), autorem książek historycznych. Sytuacja materialna Stablewskich nie była najlepsza, a pogorszyła się po śmierci ojca w 1857 roku, który został pochowany na trzemeszeńskim cmentarzu. Dzięki pomocy abpa Leona Przyłuskiego, od 1854 roku. Florian utrzymywał się ze stypendium. Posiadał uzdolnienia w retoryce, jemu to więc przypadło, w imieniu maturzystów w 1861 roku pożegnać szkołę. Wygłosił swoją znaną mowę o Bohdanie Zalewskim.

                Jesienią 1861 roku Stablewski rozpoczął studia filozoficzno-teologiczne w Seminarium Duchownym w Poznaniu. Tu także związał się z tajną organizacją, która następnego roku została zdekonspirowana, a młody kleryk został pozbawiony stypendium. Naukę jednak mógł kontynuować dzięki pomocy stryja, Edwarda Stablewskiego, wybitnego działacza polityczno-gospodarczego Poznania i posła do sejmu pruskiego. Rodzina Floriana także przeprowadziła się do Poznania.

                W 1863 roku wybrał się na dalsze studia do Monachium, gdzie rozpoczął pracę doktorską. Celem uzyskania święceń kapłańskich, wyjechał do Poznania. Po ich otrzymaniu w dniu 24 lutego 1866r. wrócił do Monachium i w dniu 21 lipca obronił pracę doktorską, którą wydano drukiem w 1871r.

                W listopadzie 1866r. otrzymał posadę wikarego w Śremie, a w lutym następnego roku został nauczycielem religii w śremskim gimnazjum. Mimo słabego zdrowia, poza nauczaniem pracował społecznie. Między innymi założył Kasę Oszczędnościowo-Pożyczkową i wykładał w Towarzystwie Przemysłowym. Na śremskim cmentarzu, w 1868r. Florian pochował swoją matkę, która zmarła we Wrocławiu.

                Po usunięciu języka polskiego ze szkół w 1873r. kapłan-społecznik zrezygnował z pracy prefekta szkolnego. W kwietniu tegoż roku otrzymał prezentę na proboszcza we Wrześni. Wykazywał się aktywnością duszpasterską i przedsiębiorczością. Wrzesińską świątynię przebudował na bazylikę. Wygłaszał mowy pogrzebowe na terenie Wielkiego Księstwa Poznańskiego.

                W 1876r., jako ks. Stablewski wybrany został posłem do sejmu pruskiego, a następnie do parlamentu niemieckiego. Polacy nie mogli pogodzić się z upadkiem niepodległości i stale dążyli do jej odzyskania, prowadząc pracę organiczną i legalną walkę parlamentarną, której nadano aspekt międzynarodowy. W sejmie Stablewski występował w obronie języka polskiego. Pracując w Kole Polskim, aktywnie występował przeciwko germanizacji polskiego narodu. W latach 1887-91, około 100 razy przemawiał w sejmie lub występował z interpelacjami.

                W połowie grudnia 1891 roku Florian Stablewski został arcybiskupem gnieźnieńskim i poznańskim. Konsekracja odbyła się u grobu Św. Wojciecha w Gnieźnie, w dniu 17 stycznia 1892r. (po raz pierwszy od 1453r.). Trzy dni później miał miejsce ingres do katedry w Poznaniu. Był zwolennikiem polityki ugodowej i przeciwnikiem ruchu socjalistycznego, za co nieraz go krytykowano. Z jego inicjatywy utworzono szereg chrześcijańskich organizacji robotniczych m.in. Towarzystwo Robotników Katolickich.

                Często wizytował parafie na Kujawach, a Kujawianie zawsze przyjmowali go z entuzjazmem. Swoje przywiązanie do arcypasterza okazywali biciem dzwonów, salwami z moździerzy, puszczaniem ogni bengalskich i okrzykami. Szczególnie gorąco witano go w Piaskach, Ostrowie nad Gopłem, Kruszwicy i Chełmcach. Współczesna mu prasa pisała, że „porwał Kujawy”.

                Podczas swej prac, abp. Stablewski wydał 35 listów pasterskich, wznowił kongregację dziekanów (1892), wprowadził adorację Najświętszego Sakramentu. W maju 1893r. zebrał ponad stu pątników i udał się z nimi w pielgrzymkę do Rzymu, do papieża Leona XIII. Pobudował wiele kościołów m.in. monumentalny kościół pw. Zwiastowania NMP w Inowrocławiu (1898-90), Św. Jana Chrzciciela w Kołdrąbiu (1891-93) i Św. Jakuba w Barcinie (1901-03).

                Założył pismo „Przewodnik Katolicki” (1895), drukarnię i Księgarnię Św. Wojciecha (1897), oraz powołał Muzeum Diecezjalne w Poznaniu (1898). W 900 rocznicę męczeńskiej śmierci Św. Wojciecha, dokonał przebudowy katedry gnieźnieńskiej (1893-96) i zbudował nowy ołtarz z belgijskiego czarnego marmuru. To za jego pasterzowania powstała srebrna konfesja z grupą czterech figur, na których spoczęła trumna z relikwiami świętego – wykonana przez Władysława Marcinkowskiego. Uroczystości jubileuszowe trwały na przełomie kwietnia i maja 1897r. w Gnieźnie oraz w połowie października także w Trzemesznie. Frekwencja była niespodziewana. Wzięło w nich udział około 300 tysięcy pielgrzymów. Do Gniezna przybywały grupy pielgrzymkowe z wszystkich trzech zaborów. Licznie reprezentowane były także Kujawy (3000 osób z Inowrocławia i 2000 z Mogilna).

                Śmierć abpa Stablewskiego, jaka miała miejsce w Poznaniu, w dniu 24 listopada 1906 roku wywarła głębokie wrażenie na społeczeństwie polskim Wielkopolski. W pogrzebie metropolity wzięło udział przeszło 60 tysięcy osób, a telegramów i listów z kondolencjami nadeszło około 10 tysięcy. (…)